Ekonomia qarkulluese dhe standardet ESG! Tranzicioni i gjelbër si test për konkurrueshmërinë e biznesit shqiptar

Ekonomia qarkulluese dhe standardet ESG: Tranzicioni i gjelbër si testi i ri i konkurrueshmërisë për biznesin shqiptar Ndërsa Bashkimi Europian po vendos standarde gjithnjë e më të forta për qëndrueshmërinë, ekonominë qarkulluese dhe raportimin ESG, bizneset shqiptare po përballen me një realitet të ri: tranzicioni i gjelbër nuk është më një zgjedhje, por një kusht për të mbetur pjesë e tregut europian. Mekanizma si raportimi i qëndrueshmërisë, gjurmueshmëria e produkteve dhe taksat kufitare për karbonin po ndryshojnë mënyrën se si kompanitë prodhojnë, eksportojnë dhe konkurrojnë. Sipas Brunilda Kostës, profesore e Menaxhimit të Projekteve dhe eksperte e zhvillimit të qëndrueshëm, kostoja e përshtatjes me standardet mjedisore është rritur vitet e fundit, pasi kompanitë duhet të investojnë në teknologji më efikase, procese të reja, trajnime dhe sisteme raportimi. Megjithatë, sfida nuk qëndron vetëm te kostot financiare. Shumë biznese operojnë në një treg ku konsumatori vazhdon të marrë vendime kryesisht bazuar te çmimi dhe jo te qëndrueshmëria, duke e bërë më të vështirë rikuperimin e investimeve të gjelbra në afat të shkurtër. Kosta argumenton se përfitimet e ekonomisë qarkulluese nuk materializohen menjëherë. Ato shfaqen në periudhën afatmesme dhe afatgjatë, përmes eficiencës më të lartë, reduktimit të kostove operative dhe aksesit në tregje më të avancuara. Për këtë arsye, tranzicioni duhet parë si një investim strategjik dhe jo si një barrë e përkohshme financiare. Sipas saj, kostoja e mosveprimit mund të rezultojë shumë më e lartë sesa kostoja e transformimit. Në vlerësimin e saj, sektorët me potencialin më të madh për ta kthyer qëndrueshmërinë në avantazh konkurrues janë agro-përpunimi, industria tekstile dhe sektorët eksportues. Tregjet europiane po kërkojnë gjithnjë e më shumë transparencë, gjurmueshmëri dhe standarde mjedisore, duke krijuar mundësi për kompanitë që arrijnë të përshtaten me kohë. Megjithatë, hendeku mes kërkesave të Bashkimit Europian dhe kapaciteteve aktuale të bizneseve shqiptare mbetet i konsiderueshëm. Kosta identifikon katër faktorë kryesorë: mungesën e mbështetjes institucionale, kostot e investimeve fillestare, kërkesën ende të kufizuar të konsumatorëve për produkte të qëndrueshme dhe mungesën e njohurive strategjike në nivelet drejtuese të kompanive. Sipas saj, sfida më e madhe nuk është teknologjia, por ndryshimi i mënyrës së të menduarit dhe i modelit tradicional të biznesit. Nga ana tjetër, Dritan Nako, Drejtor Ekzekutiv i Albanian ESG Network, thekson se ESG po shndërrohet gradualisht në një “pasaportë biznesi” për akses në tregje, financime dhe partneritete ndërkombëtare. Në shumë raste, kompanitë nuk pyeten më vetëm për produktin apo çmimin, por edhe për mënyrën se si menaxhojnë energjinë, sigurinë e punonjësve, zinxhirin e furnizimit dhe qeverisjen e brendshme. Sipas Nakos, një nga keqkuptimet më të mëdha është se ESG kërkon investime të menjëhershme dhe shumë të larta. Në realitet, hapi i parë është organizimi i proceseve, mbledhja e të dhënave dhe krijimi i strukturave të brendshme që mundësojnë monitorimin dhe raportimin. Investimet në eficiencën energjetike, sigurinë në punë dhe qeverisjen e kompanisë jo vetëm që rrisin besueshmërinë, por shpesh sjellin edhe kursime financiare brenda pak vitesh. Mesazhi i përbashkët i ekspertëve është i qartë: tranzicioni i gjelbër nuk duhet parë si një kërkesë burokratike e imponuar nga Europa, por si një mundësi për të ndërtuar biznese më konkurruese, më rezistente dhe më të përgatitura për ekonominë e së ardhmes.