Birra shqiptare, një shije që kërkon identitet

Birra artizanale shqiptare po përpiqet të gjejë një hapësirë të qëndrueshme në një treg ku përballen prodhuesit industrialë, markat e importuara dhe një numër i vogël mikrobirrarish vendase. Në Evropë, prodhimi artizanal është shndërruar në një segment ekonomik të lidhur ngushtë me gastronominë, turizmin dhe prodhimin lokal. Për prodhuesit e vegjël, konkurrenca nuk bazohet te volumi, por te karakteri i produktit, recetat, mënyra e prodhimit dhe lidhja me vendin ku ai prodhohet. Në Shqipëri, kjo mundësi po shfaqet gradualisht, e ndihmuar nga zhvillimi i turizmit, agroturizmit dhe një konsumator më i informuar. Sipas Xhimi Begejës, president i Shoqatës së Mikrobirrarive Artizanale Shqiptare, historia moderne e mikrobirrarive shqiptare nis që në vitet e para të ekonomisë së tregut. Pas daljes nga sistemi komunist, Shqipëria kishte dy fabrika të mëdha, Birra Korça dhe Birra Tirana, ndërsa hapja e tregut solli si markat e huaja, ashtu edhe sipërmarrës vendas që nisën të investonin në prodhimin në shkallë të vogël. Në fillim të viteve ’90 u ngritën minifabrika, kryesisht me teknologji çeke dhe hungareze. Sipas të dhënave të cituara nga Begeja, deri në vitin 2000 vendi kishte rreth 70 mikrobirrari artizanale, por sektori u tkurr më pas në rreth 10, nën presionin e importeve, marketingut të markave ndërkombëtare, mungesës së politikave mbështetëse dhe preferencës për produktet e standardizuara. Sot po shfaqen shenja të një ringjalljeje. Rritja e turizmit, zhvillimi i restoranteve dhe agroturizmeve, udhëtimet më të shpeshta të shqiptarëve dhe ekspozimi ndaj tregjeve evropiane kanë krijuar një konsumator më kurioz dhe më të informuar. Mikrobirraritë janë të shpërndara në disa zona të vendit, përfshirë Tiranën, Korçën, Pogradecin, Pukën, Shkodrën, Vlorën, Lushnjën dhe Ersekën. Një pjesë e tyre ndodhen pikërisht në territore me potencial turistik, duke krijuar mundësi për ta lidhur produktin me destinacionin. Për Begejën, kjo është një nga rrugët më të natyrshme të zhvillimit të sektorit. Mikrobirraritë mund të bashkëpunojnë me restorante, hotele dhe agroturizme, duke krijuar produkte me identitet lokal. Në këtë model, birra nuk shitet vetëm si pije, por si pjesë e përvojës së destinacionit. Një vizitor mund ta provojë produktin aty ku prodhohet, ta lidhë me ushqimin, kulturën dhe vendin dhe më pas ta kërkojë sërish. Kjo e zhvendos konkurrencën nga çmimi dhe volumi drejt autenticitetit dhe vlerës së shtuar. Megjithatë, zhvillimi i mikrobirrarive përballet me pengesa të rëndësishme. Një prej tyre është regjimi fiskal. Sipas Shoqatës së Mikrobirrarive Artizanale Shqiptare, prodhuesit e vegjël trajtohen me të njëjtin regjim akcize dhe fiskal si fabrikat industriale. Në disa vende evropiane, prodhuesit e vegjël të pavarur përfitojnë nga norma të reduktuara të akcizës, duke reflektuar diferencën mes një mikrobirrarie dhe një prodhuesi industrial. Shoqata kërkon që Shqipëria të shqyrtojë një qasje të ngjashme dhe të krijojë një kuadër më të përshtatshëm për prodhuesit artizanalë. Akciza nuk është pengesa e vetme. Kapitali fillestar, pajisjet, paketimi, shpërndarja dhe hyrja në pikat e shitjes rrisin kostot e një biznesi që prodhon në volum të vogël. Investimet realizohen kryesisht përmes kapitalit privat, familjar ose kredive bankare, ndërsa mungon një mekanizëm specifik që ta ndihmojë këtë sektor të konsolidohet. Në të njëjtën kohë, varësia nga lëndët e para të importuara kufizon konkurrueshmërinë në çmim. Etien Zeka, themelues i “Birra e Gjyshit”, e sheh këtë problem nga perspektiva e prodhimit. Birra e tij artizanale prodhohet me ujë, malt elbi, hop dhe maja dhe është e pafiltruar, pa konservantë, aditivë apo ngjyrues. Procesi nga prodhimi deri te konsumatori kërkon të paktën 45 ditë, për shkak të fermentimit, maturimit dhe rifermentimit në shishe. Për të, kjo kohë dhe përfshirja direkte e artizanit në çdo fazë janë pjesë e vlerës së produktit. Por edhe kjo birrë ka një kufizim të qartë në përpjekjen për të mbajtur një identitet tërësisht vendas. Sipas Zekës, përveç ujit dhe punës, pjesa tjetër e lëndëve të para është e importuar. Kjo e ekspozon prodhuesin ndaj kostove të transportit dhe çmimeve ndërkombëtare, duke e bërë shumë të vështirë konkurrencën vetëm përmes çmimit. Në këtë pikë, konsumatori mbetet vendimtar. Edhe pse një pjesë e tregut vazhdon të kërkojë produktin më të lirë, rritja e informacionit dhe e interesit për birrat artizanale krijon hapësirë për produkte që ofrojnë një shije dhe histori të ndryshme. Edhe tregu evropian paraqet një sfidë të ngjashme. Problemi nuk është domosdoshmërisht aftësia për të eksportuar, por kostoja. Në një treg me mijëra mikrobirrari dhe tradita të konsoliduara, një birrë shqiptare duhet të ofrojë jo vetëm cilësi, por edhe një arsye të qartë për t’u zgjedhur. Pikërisht këtu mund të qëndrojë identiteti i saj. E ardhmja e birrës artizanale shqiptare nuk duket te konkurrimi me fabrikat e mëdha për miliona litra, por te krijimi i një kategorie që lidhet me territorin, gastronominë dhe turizmin. Në restorante, hotele, agroturizme dhe destinacione turistike, birra shqiptare mund të shndërrohet nga një produkt konsumi në pjesë të përvojës së vizitorit. Shqipëria ka nisur t’u japë më shumë vlerë produkteve lokale si vera, vaji i ullirit, djathi dhe mjalti. Birra artizanale mund të jetë pjesë e së njëjtës ekonomi të identitetit. Për këtë kërkohen politika më të përshtatura për prodhuesit e vegjël, investime, cilësi të qëndrueshme, shpërndarje më efikase dhe një lidhje më e fortë me turizmin. Në fund, beteja nuk është për të prodhuar më shumë litra, por për t’i dhënë më shumë vlerë çdo litri që prodhohet në Shqipëri.