Shqipëria në Top 50? Aiastan Sherniiazov, menaxher i të Dhënave i StartupBlink, tregon çfarë i mungon ekosistemit të startup-eve!

Shqipëria mbetet një aktor relativisht i vogël në hartën globale të startup-eve, por ka potencial të bëjë një kapërcim të rëndësishëm gjatë viteve të ardhshme. Sipas Aiastan Sherniiazov, menaxher i të Dhënave në StartupBlink, vendi duhet të adresojë tre boshllëqe kryesore: dukshmërinë ndërkombëtare të ekosistemit, aksesin në kapital dhe mungesën e një infrastrukture të qartë investimi. Në një intervistë për Business Magazine, Sherniiazov analizon pozicionin aktual të Shqipërisë, mundësinë që Tirana të shndërrohet në një hub rajonal startup-esh, sfidat e financimit në Ballkanin Perëndimor dhe mënyrën se si Inteligjenca Artificiale mund t’u krijojë ekosistemeve të vogla mundësi të reja për konkurrencë globale. Sipas tij, Shqipëria mund të përparojë ndjeshëm në renditjet ndërkombëtare nëse fokusohet në disa ndërhyrje konkrete. E para është rritja e dukshmërisë së ekosistemit. Shqipëria tashmë ka një regjistër kombëtar të startup-eve, por të dhënat duhet të lidhen më mirë me bazat ndërkombëtare. StartupBlink aktualisht evidenton 78 startup-e shqiptare, nga 40 një vit më parë. Vetëm përmirësimi i mbulimit të të dhënave ka ndihmuar që Shqipëria të ngjitet me tetë vende në renditje. Për Sherniiazov, kjo tregon se vendi është ende i nënpërfaqësuar në hartat globale dhe se përmirësimi i të dhënave është një nga mënyrat më të shpejta dhe më pak të kushtueshme për të rritur pozicionimin ndërkombëtar. Sfida e dytë është kapitali. Shqipëria nuk ka aktualisht asnjë investitor të renditur në hartën e StartupBlink dhe vetëm 15% e startup-eve shqiptare kanë siguruar ndonjëherë financim, krahasuar me 42% në Estoni dhe 40% në Bullgari. Ky hendek reflektohet edhe në treguesit e mjedisit të biznesit, ku aksesi në kapital dhe infrastruktura financiare mbeten ndër kategoritë më të dobëta. Një hap i rëndësishëm do të ishte krijimi dhe përditësimi i vazhdueshëm i një databaze me investitorë, fonde venture capital, rrjete investitorësh “angel” dhe korporata që financojnë startup-e. Një infrastrukturë e tillë do t’u jepte themeluesve më shumë transparencë dhe do ta bënte Shqipërinë më të lexueshme edhe për kapitalin e huaj. Problemi i kapitalit nuk kufizohet vetëm te Shqipëria. Sipas të dhënave të përmendura nga Sherniiazov, pesë vendet e Ballkanit Perëndimor kanë rreth 560 startup-e, por vetëm një “exit” dhe asnjë “unicorn”. Në një dekadë, rajoni ka tërhequr rreth 295 milionë dollarë investime, ndërsa Estonia, me një popullsi shumë më të vogël, ka siguruar rreth 4.1 miliardë dollarë. Kjo, sipas tij, tregon se problemi kryesor nuk është mungesa e talentit teknologjik, por mungesa e kapitalit lokal që mund t’i ndihmojë kompanitë të kalojnë nga faza fillestare në shkallë globale. Një hartë e qartë e investitorëve aktivë dhe kritereve të tyre do të ndihmonte njëkohësisht startup-et të gjenin financim dhe investitorët e huaj të identifikonin mundësi në rajon. Në këtë kontekst, Tirana ka një mundësi të veçantë për t’u pozicionuar si qendër rajonale. Sherniiazov identifikon tri drejtime: kryeqyteti duhet të synojë të bëhet një qendër financimi për startup-et e Ballkanit Perëndimor, të zhvillojë ekspertizë në industri të caktuara dhe të organizojë evente me përmasa rajonale ose globale. Sipas tij, Tirana nuk duhet të përpiqet të jetë e fortë në çdo sektor. Hub-et më të suksesshme ndërkombëtare dallohen nga specializimi dhe ekspertiza e thellë në fusha të caktuara. Po aq e rëndësishme do të ishte krijimi i një eventi të madh rajonal startup-esh, një hapësirë ku aktualisht asnjë qytet i Ballkanit Perëndimor nuk ka marrë një rol të qartë lidershipi. Emigrimi i talenteve është një tjetër sfidë. Megjithatë, Sherniiazov vëren se Shqipëria renditet e 60-ta nga 125 ekonomi në Innovators Business Environment Index, 15 vende më lart se renditja e saj globale për ekosistemin e startup-eve. Kjo sugjeron se kushtet makroekonomike dhe të biznesit janë më të favorshme sesa niveli që ekosistemi aktualisht arrin të shfrytëzojë. Shembuj si Armenia, Estonia dhe Gjeorgjia tregojnë se “brain drain” mund të adresohet jo vetëm duke u përpjekur të ndalohen largimet, por duke përmirësuar stimujt për biznesin, duke tërhequr investitorë dhe duke lehtësuar krijimin e kompanive. Në këtë proces, Inteligjenca Artificiale mund t’u japë ekosistemeve të vogla një avantazh të ri. Sherniiazov beson se vendet e vogla nuk duhet të përpiqen të konkurrojnë me San Franciskon, Londrën apo New York-un në të gjithë spektrin e AI-së. Strategjia më e efektshme është specializimi në një industri ose rast specifik përdorimi dhe ndërtimi i ekspertizës së thellë. Ajo që do ta bënte optimist për Shqipërinë, sipas tij, do të ishte një progres i qëndrueshëm: më shumë investitorë vendas, stimuj më të mirë për kapitalin, një “exit” i rëndësishëm shqiptar dhe avantazhe të qarta në industri të caktuara. Roli i qeverisë, thekson Sherniiazov, duhet të jetë krijimi i rregullave të qarta dhe lehtësimi i procedurave, ndërsa sektori privat duhet të ndërtojë fondet, eventet dhe kompanitë. Nëse këto elemente zhvillohen paralelisht, kalimi i Shqipërisë nga vendi i 75-të drejt Top 50-shes globale mund të jetë një objektiv realist.