Fisnik Ismaili dhe Valon Canhasi: Të shohësh atë që të tjerët nuk e shohin

Nga NEWBORN te Hallakate, dy histori shqiptare të kreativitetit, teknologjisë dhe sipërmarrjes Në sipërmarrje, rruga drejt suksesit rrallë është një vijë e drejtë. Ajo mund të kalojë përmes dhjetëra ideve, eksperimenteve, dështimeve dhe kthesave që nuk sjellin gjithmonë fitim, por shpesh krijojnë përvojën që bëhet baza e suksesit të ardhshëm. Në këtë numër të Founder Mindset, dy histori nga Kosova, ato të Fisnik Ismailit dhe Valon Canhasit, tregojnë pikërisht këtë aftësi: të dallosh një mundësi përpara se ajo të bëhet e dukshme për të gjithë. Fisnik Ismaili e ka ndërtuar karrierën mbi kreativitetin, provokimin dhe refuzimin e rutinës. Për të, kreativiteti nuk ka qenë thjesht një profesion apo një mënyrë për të fituar para, por një mjet për të ndikuar në shoqëri. Një nga momentet që e bindi për fuqinë e tij erdhi në Londër, në vitin 1998, gjatë protestave për Kosovën. Një parullë e krijuar prej tij, “NATO AIR – Just Do It”, u shfaq në CNN dhe i tregoi se një ide e thjeshtë mund të arrijë një audiencë shumë më të madhe dhe të ndikojë në një çështje më të madhe se vetë krijuesi. Ky raport me kreativitetin ka ardhur edhe me një kosto. Ismaili e pranon se mërzitet shpejt nga rutina dhe se dëshira për të provuar gjëra të reja e ka shtyrë shpesh nga një projekt te tjetri. Për të, kjo është njëkohësisht dhunti dhe mallkim: krijon energji dhe mundësi, por e bën më të vështirë mirëmbajtjen e një biznesi për një periudhë të gjatë. Pikërisht këtu ai vlerëson rolin e njerëzve që e plotësojnë njëri-tjetrin. Ndërsa ai lëviz nga një ide te tjetra, partnerja e tij, Nita, shërben si bosht që ndihmon në mirëmbajtjen e projekteve. Shembulli më i njohur i gatishmërisë së tij për të provuar të pamundurën është NEWBORN. Pa pasur më parë eksperiencë në skulpturë, Ismaili vendosi të krijonte një strukturë 25 metra të gjatë, 3 metra të lartë dhe 9 tonë, brenda vetëm 11 ditësh, në prag të shpalljes së pavarësisë së Kosovës. Ai investoi paratë e tij dhe punoi pa pushim për ta realizuar. Projekti u bë pjesë zyrtare e festimeve dhe më pas u shndërrua në një nga simbolet më të njohura të Kosovës. NEWBORN fitoi Luanin e Artë në Cannes dhe disa çmime të tjera ndërkombëtare. Financiarisht, megjithatë, Ismaili doli me humbje rreth 12 mijë euro. Për të, kjo nuk e ndryshon vlerën e projektit. Pas 21 vitesh me Karrota-n, Ismaili vazhdon të besojë se kreativiteti duhet të flasë vetë, por pranon se në një treg të vogël dhe konkurrues duhen edhe aftësi të tjera. Komunikimi, humori, historitë personale dhe drejtpërdrejtësia janë pjesë e mënyrës së tij për të fituar klientë dhe për të ndërtuar marrëdhënie. Ai beson gjithashtu se sinqeriteti me klientët mund të ketë kosto, sidomos kur këshillat nuk përputhen me atë që vendimmarrësi dëshiron të dëgjojë. Megjithëse e ka menduar shpesh nëse duhet të largohet nga Kosova, Ismaili thotë se diçka vazhdon ta mbajë aty. Është dëshira për t’i edukuar klientët që ta vlerësojnë më shumë kreativitetin dhe bindja se edhe krijuesit shqiptarë mund të prodhojnë punë me ndikim ndërkombëtar. Fakti që njerëz të suksesshëm në industrinë kreative kanë nisur karrierën në Karrota dhe se krijimet e kompanisë janë pjesë e hapësirës publike, i japin motivimin për të vazhduar. Në raport me AI-në, Ismaili është skeptik ndaj idesë se puna kreative është bërë thjesht “një prompt larg”. Sipas tij, AI mund të ndihmojë, por krijimi i një slogani që mbetet në mendje kërkon ende kohë, përvojë dhe mendim njerëzor. Për të, një karrierë e përmbledhur në një reklamë do të ishte: të futesh kudo, të krijosh disa gjëra të bukura, të dështosh më shumë se të tjerët dhe ta bësh gjithçka me dashni. Valon Canhasi e ka ndjekur një rrugë tjetër, por me të njëjtin instinkt për të dalluar ndryshimet herët. Ai bleu domainin Hallakate.com në vitin 2009, fillimisht me idenë për të krijuar një motor kërkimi lokal, një lloj “Google për Kosovën”. Në vitin 2011 e prezantoi si prototip në Startup Weekend Prishtina. Më vonë kuptoi se sjellja e përdoruesve po ndryshonte: njerëzit po kalonin nga kërkimi aktiv te zbulimi i përmbajtjes përmes rrjeteve sociale. Ky ndryshim e çoi në rihapjen e Hallakate në vitin 2016 si agjenci të mediave sociale. Canhasi nuk e ndërtoi bindjen e tij vetëm mbi optimizëm. Në një periudhë papunësie, ai filloi të studiojë tendencat e reja të punës dhe kuptoi se marketingu digjital dhe rrjetet sociale po shndërroheshin në fusha me potencial. Ai e testoi idenë përmes provave të vogla dhe jo përmes një basti të menjëhershëm. Për Canhasin, themeluesi duhet të shohë më herët atë që po vjen, por edhe ta validojë shpejt. Këtë qasje e ka aplikuar edhe me projekte të tjera, si 3GO dhe Shkolla.ai. Sipas tij, kur një teknologji apo sjellje quhet “trend”, masivizimi i saj tashmë ka nisur. Avantazhi i themeluesit është ta kuptojë këtë më herët, ta testojë dhe të veprojë. Një pikë tjetër kthese ishte kalimi nga ICT-ja në media dhe puna në Kallxo.com. Aty Canhasi kuptoi se njohja e teknologjisë nuk mjaftonte. Duhej të mësonte si ndërtohet një histori, si fitohet vëmendja dhe si komunikohet me publikun. Kombinimi i teknologjisë, medias dhe marketingut u bë më pas pjesë e identitetit të Hallakate. Rreth gjashtë muaj pas hapjes, Hallakate kishte tashmë kontrata me kompani si Gjirafa dhe American School of Kosova, një punonjës të parë dhe një zyrë. Kur qarkullimi arriti rreth 50 mijë euro, Canhasi e kuptoi se nuk po ndërtonte më thjesht një ide, por një ekip dhe një përgjegjësi. Pandemia ishte testi më i madh. Përballë tkurrjes së buxheteve të marketingut, sfida ishte të ruante ekipin, klientët dhe vazhdimësinë pa ua transferuar panikun të tjerëve. Për të, ngritja teston guximin, ndërsa turbulencat testojnë karakterin. Sot, ndryshimin më të madh ai e sheh te kalimi nga “search” te “discovery”. Interneti nuk është më thjesht vendi ku njerëzit kërkojnë diçka. Është hapësira ku zbulojnë produkte, biznese dhe informacion përmes përmbajtjes dhe algoritmeve. Për këtë arsye, një kompani nuk duhet vetëm të jetë e pranishme online; duhet të krijojë arsye që njerëzit ta zbulojnë dhe ta mbajnë mend. Dy historitë kanë rrugë të ndryshme, por përfundojnë te një parim i përbashkët: sipërmarrja kërkon aftësinë për të parë përtej realitetit të sotëm, por edhe disiplinën për ta testuar atë që imagjinohet. Për Ismailin, kjo do të thotë të guxosh të krijosh edhe kur nuk ka garanci financiare. Për Canhasin, do të thotë të vëresh ndryshimin, ta provosh me hapa të vegjël dhe të përshtatesh kur tregu ndryshon. Të dy tregojnë se ndërtimi nga zero nuk kërkon vetëm një ide të mirë. Kërkon kuriozitet, tolerancë ndaj pasigurisë, gatishmëri për të gabuar dhe aftësinë për të vazhduar. Sepse ajo që sot duket si një ide e pazakontë, nesër mund të bëhet një simbol, një kompani ose një industri e re.